Τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητάς μας. Μέσα από αυτά επικοινωνούμε, ενημερωνόμαστε, μοιραζόμαστε στιγμές, βρίσκουμε ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα. Μας προσφέρουν τη δυνατότητα σύνδεσης, που είναι  μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη.

Ωστόσο, πολλές φορές, εκεί όπου αναζητούμε σύνδεση, βιώνουμε σύγκριση.

Η ανάγκη για σύνδεση
Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον. Η ανάγκη να ανήκουμε, να μας βλέπουν, να μας ακούν και να μας κατανοούν είναι θεμελιώδης για την ψυχική μας ισορροπία. Τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα: να μειώσουν την απόσταση, να ενισχύσουν την επικοινωνία, να μας κάνουν να αισθανθούμε λιγότερο μόνοι.

Ιδιαίτερα σε περιόδους μοναξιάς ή μεταβατικών φάσεων ζωής, η διαδικτυακή επαφή μπορεί να προσφέρει στήριξη και να ενιχύσει το αίσθημα ότι ανήκουμε. 

Όταν η σύνδεση μετατρέπεται σε σύγκριση
Παράλληλα όμως, τα κοινωνικά δίκτυα προβάλλουν συχνά μια «επιμελημένη» εκδοχή της πραγματικότητας. Εικόνες επιτυχίας, ομορφιάς, ευτυχίας, ταξιδιών, σχέσεων. Όταν ερχόμαστε διαρκώς σε επαφή με αυτές τις εικόνες, είναι εύκολο, συχνά ασυνείδητα να αρχίσουμε να συγκρίνουμε.

«Γιατί η ζωή των άλλων φαίνεται πιο γεμάτη;»
«Γιατί εγώ δεν είμαι το ίδιο επιτυχημένος;»
«Μήπως υστερώ;»

Η σύγκριση αυτή μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, να ενισχύσει αισθήματα ανεπάρκειας ή μοναξιάς και να δημιουργήσει μια εσωτερική πίεση να ανταποκριθούμε σε πρότυπα που δεν αντικατοπτρίζουν την καθημερινή, ανθρώπινη πραγματικότητα.Σταδιακά  η εμπειρία που ξεκίνησε ως σύνδεση καταλήγει να αφήνει ένα αίσθημα κενού.

Η επίδραση στην αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμηση
Η συχνή έκθεση σε πρότυπα ομορφιάς, επιτυχίας και «τέλειας» ζωής μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Όταν η αξία αρχίζει να συνδέεται με την εξωτερική εικόνα και την ψηφιακή επιβεβαίωση, η αυτοεκτίμηση γίνεται πιο ευάλωτη.

Τα «likes» και τα σχόλια μπορούν προσωρινά να ενισχύσουν το αίσθημα αποδοχής, όμως όταν η αυτοεικόνα εξαρτάται υπερβολικά από αυτά, η συναισθηματική ισορροπία γίνεται εύθραυστη. Δεν είναι αδυναμία να επηρεαζόμαστε. Είναι ανθρώπινο, γιατί ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος να  ανταποκρίνεται  στην κοινωνική επιβεβαίωση.

Σε αυτή τη διαδικασία, συχνά ενεργοποιούνται βαθύτερα σχήματα: φόβος απόρριψης, ανάγκη αποδοχής, ανησυχία ότι «δεν είμαι αρκετός/ή». Τα κοινωνικά δίκτυα δεν δημιουργούν απαραίτητα αυτές τις ευαισθησίες, όμως μπορούν να τις ενισχύσουν.

Πότε χρειάζεται να αναρωτηθούμε
Ίσως αξίζει να παρατηρήσουμε:

Πώς νιώθω μετά από αρκετή ώρα στα κοινωνικά δίκτυα;

Νιώθω έμπνευση ή εξάντληση;

Νιώθω σύνδεση ή σύγκριση;

Χρησιμοποιώ τα κοινωνικά δίκτυα συνειδητά ή μηχανικά;

Η επίγνωση είναι το πρώτο βήμα. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να «κόψουμε» τα κοινωνικά δίκτυα, αλλά να αναπτύξουμε μια πιο ισορροπημένη σχέση μαζί τους.

Μια πιο υγιής σχέση με τα κοινωνικά δίκτυα
Ορισμένες μικρές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν:

Συνειδητός περιορισμός του χρόνου χρήσης.

Επιλογή περιεχομένου που εμπνέει και δεν πυροδοτεί σύγκριση.

Υπενθύμιση ότι βλέπουμε στιγμιότυπα και όχι ολόκληρες ζωές.

Ενίσχυση της ουσιαστικής διαπροσωπικής επαφής.

Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται κατανόηση προς τον εαυτό μας. Αν η χρήση των κοινωνικών δικτύων συνοδεύεται συστηματικά από αρνητικά συναισθήματα, αυτό μπορεί να αποτελεί ένα πολύτιμο μήνυμα. Όχι για ενοχή  αλλά για διερεύνηση.Τα κοινωνικά δίκτυα είναι εργαλεία. Η επίδρασή τους εξαρτάται από τον τρόπο που τα χρησιμοποιούμε, αλλά και από τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας.

Σύνδεση ή σύγκριση;
Ίσως η ουσιαστική ερώτηση να είναι:
Πώς μπορώ να παραμείνω σε σύνδεση με τον εαυτό μου, ακόμη και μέσα στον ψηφιακό κόσμο;

Άλλωστε η ψυχική υγεία δεν επηρεάζεται μόνο από το τι βλέπουμε, αλλά και από το πώς το ερμηνεύουμε. Και αυτή η ερμηνεία συνδέεται βαθιά με την προσωπική μας ιστορία, τις εμπειρίες μας και τις εσωτερικές μας ανάγκες.